تفاوت موتورهای خانواده TU5: مقایسه TU5، TU5P و TU5G
راهنمای فنی و ساده برای تشخیص نسخه‌های مختلف پرکاربردترین موتور خودروهای ایران‌خودرویی
۱. خانواده موتور TU از کجا آمد؟
موتورهای سری TU محصول مشترک گروه فرانسوی پژو-سیتروئن (PSA) هستند که اولین‌بار در سال ۱۹۸۶ روی سیتروئن AX معرفی شدند و به‌عنوان جانشین رسمی موتورهای قدیمی‌تر سری X وارد بازار شدند.
این خانواده شامل چند حجم مختلف بود؛ از جمله TU9 (حدود ۹۵۴ سی‌سی)، TU3 (حدود ۱۳۶۰ سی‌سی) و بزرگ‌ترین و معروف‌ترین عضو آن یعنی TU5 با حجم ۱۵۸۷ سی‌سی که در ایران با پژو ۲۰۶ تیپ ۵ به شهرت رسید و بعدها روی ۲۰۶، ۲۰۷، پارس، سمند سورن، رانا، دنا و تارا هم سوار شد.
۲. موتور پایه TU5 چه مشخصاتی دارد؟
نسخه اصلی و پایه، همان چیزی‌ست که اغلب فقط با نام «TU5» شناخته می‌شود. این موتور چهارسیلندر خطی و ۱۶ سوپاپ (DOHC) است و فاقد سیستم زمان‌بندی متغیر سوپاپ (VVT) است؛ یعنی زمان باز و بسته شدن سوپاپ‌ها ثابت است، نه متغیر.
مشخصات موتور TU5
حجم موتور: ۱۵۸۷ سی‌سی
قدرت: حدود ۱۰۵ تا ۱۱۰ اسب بخار در ۵۸۰۰ دور
گشتاور: حدود ۱۴۲ نیوتن‌متر در ۴۰۰۰ دور
نسبت تراکم: ۱۰.۵ به ۱
استاندارد آلایندگی: یورو ۴ (در برخی نسخه‌های قدیمی‌تر یورو ۳)
گیربکس رایج در ایران: دستی MA5 یا اتوماتیک AL4
۳. موتور TU5P (تی‌یو۵ پلاس) دقیقاً چه تفاوتی دارد؟
نسل ارتقایافته TU5P نسخه به‌روزشده‌ی همان موتور پایه است که ایران‌خودرو آن را جایگزین TU5 کرده.
مهم‌ترین و اصلی‌ترین تفاوت، اضافه شدن سیستم CVVT (زمان‌بندی پیوسته و متغیر سوپاپ‌ها) است که باعث بهبود احتراق، کاهش مصرف سوخت و افزایش استاندارد آلایندگی تا یورو ۵ می‌شود، بدون اینکه تغییر محسوسی در حجم موتور ایجاد کند.
مشخصات موتور TU5P
حجم موتور: همان ۱۵۸۷ سی‌سی
قدرت: حدود ۱۱۳ اسب بخار در ۵۸۰۰ دور (نسبت به TU5 حدود ۵ تا ۷ درصد بیشتر)
گشتاور: حدود ۱۴۴ نیوتن‌متر در ۴۰۰۰ دور
نسبت تراکم: ۱۱ به ۱ (اندکی بالاتر از TU5)
سوخت پیشنهادی: بنزین سوپر با اکتان ۹۵ (حساسیت بیشتری نسبت به کیفیت سوخت دارد)
استاندارد آلایندگی: یورو ۵
نکته: نسخه‌ای که سایپا با نام ME16 تولید می‌کند، از نظر فنی همان پلتفرم TU5P ایران‌خودرو (با نام داخلی EC5 در گروه PSA) است؛ فقط برندینگ و نام تجاری فرق دارد.
۴. موتور TU5G — نسخه رسمی دوگانه‌سوز کارخانه‌ای
برخلاف تصور اولیه، TU5G واقعاً یک کد رسمی در کاتالوگ محصولات ایران‌خودرو است، نه یک اصطلاح عامیانه.
حرف «G» در این نام‌گذاری مخفف گازسوز است؛ یعنی TU5G همان بلوک و معماری موتور پایه TU5 است که از کارخانه برای کار دوگانه‌سوز (بنزین + گاز طبیعی فشرده CNG) آماده‌سازی شده.
این موتور روی برخی تیپ‌های خودرو مانند نسخه‌ی موسوم به «وی ۲» (که تولید آن متوقف شده) نصب می‌شد.
مشخصات رسمی این موتور طبق کاتالوگ ایران‌خودرو به‌شرح زیر است:
مشخصات موتور TU5G
حجم موتور: ۱۵۸۷ سی‌سی، ۱۶ سوپاپ، سیستم انژکتوری پاشش چندنقطه‌ای
حداکثر توان: ۱۰۵ اسب بخار در ۵۸۰۰ دور با بنزین / ۹۵ اسب بخار با گاز
حداکثر گشتاور: ۱۴۲ نیوتن‌متر در ۴۰۰۰ دور با بنزین / ۱۲۵ نیوتن‌متر با گاز
نوع سوخت: گاز CNG + بنزین بدون سرب با اکتان ۸۷ و ۹۵
حداکثر سرعت: ۱۹۰ کیلومتر بر ساعت با بنزین / ۱۸۳ کیلومتر بر ساعت با گاز
شتاب صفر تا ۱۰۰: ۱۲.۲ ثانیه با بنزین / ۱۳.۲ ثانیه با گاز
گیربکس: دستی پنج‌دنده (MA)
مصرف سوخت ترکیبی: ۷.۴۴ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر با بنزین / ۷.۵۵ مترمکعب با گاز
گنجایش مخزن: ۵۰ لیتر بنزین / ۶۰ لیتر معادل گاز
همان‌طور که در جدول مشخص است، مهم‌ترین تفاوت TU5G با TU5 معمولی، وجود دو حالت سوخت‌رسانی موازی (بنزین و گاز) و افت طبیعی توان، گشتاور و شتاب در حالت گازسوز است.
در حالت بنزینی، اعداد قدرت و گشتاور آن تقریباً با موتور پایه TU5 یکسان است (۱۰۵ اسب بخار و ۱۴۲ نیوتن‌متر).
این موتور فاقد سیستم CVVT است، بنابراین از نظر تکنولوژی سوپاپ‌بندی، به نسخه پایه TU5 نزدیک‌تر است تا TU5P.
۵. سایر نسخه‌های شناخته‌شده خانواده TU5
برای تکمیل تصویر، این‌ها مهم‌ترین زیرمجموعه‌های دیگر TU5 هستند که ممکن است در بازار ایران یا اروپا به آن‌ها برخورد کنید:
TU5 JP (کد NFR/NFZ): نسخه اولیه و کم‌قدرت‌تر، حدود ۹۰ اسب بخار، معمولاً با کاتالیزور اولیه.
TU5 JP4: رایج‌ترین نسخه صادراتی اروپایی، حدود ۱۰۹ اسب بخار، پایه بسیاری از نسخه‌های ایرانی‌سازی‌شده.
TU5 JP4S: نسخه اسپرت، حدود ۱۲۰ تا ۱۲۲ اسب بخار، مخصوص سیتروئن C2 VTS.
EC5 (با VVTi): نام اروپایی مادر همان پلتفرمی که در ایران به TU5P تبدیل شد.
ME16 سایپا: برندسازی جداگانه سایپا برای همان پلتفرم TU5P/EC5.
۶. جدول مقایسه سریع
مشخصه | TU5 (پایه) | TU5P (پلاس) | نسخه گازسوز (TU5 «G») | TU5 JP4S (اسپرت) |
|---|---|---|---|---|
حجم موتور | ۱۵۸۷ سی‌سی | ۱۵۸۷ سی‌سی | ۱۵۸۷ سی‌سی | ۱۵۸۷ سی‌سی |
تعداد سوپاپ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ | ۱۶ |
سیستم سوپاپ | ثابت | CVVT | ثابت | ثابت |
سوخت | بنزین | بنزین سوپر | بنزین (۸۷/۹۵) + CNG | بنزین |
قدرت تقریبی | ۱۰۵–۱۱۰ hp | ۱۱۳ hp | ۱۰۵ hp بنزین / ۹۵ hp گاز | ۱۲۰–۱۲۲ hp |
گشتاور تقریبی | ۱۴۲ Nm | ۱۴۴ Nm | ۱۴۲ Nm بنزین / ۱۲۵ Nm گاز | بالاتر از پایه |
شتاب صفر تا ۱۰۰ | — | ۱۱.۶ ثانیه | ۱۲.۲s بنزین / ۱۳.۲s گاز | — |
استاندارد آلایندگی | یورو ۴ | یورو ۵ | یورو ۴ | یورو ۴ |
اعداد قدرت و گشتاور در منابع مختلف اندکی نوسان دارند (مثلاً ۱۰۵ تا ۱۱۰ اسب بخار برای TU5 پایه)، چون بسته به مدل خودرو، سال تولید و تنظیمات ECU کمی متفاوت گزارش شده‌اند؛ بنابراین این جدول را به‌عنوان محدوده تقریبی در نظر بگیرید، نه عدد قطعی کارخانه برای هر خودرو مشخص.
۷. جمع‌بندی
در یک جمله:
TU5 نسخه پایه و قدیمی‌تر بدون CVVT است که فقط با بنزین کار می‌کند، TU5P همان موتور با سیستم زمان‌بندی متغیر سوپاپ (CVVT)، قدرت بیشتر و آلایندگی پایین‌تر (یورو ۵) است، و TU5G نسخه رسمی دوگانه‌سوز (بنزین + CNG) همین خانواده موتور است که در حالت بنزینی تقریباً با TU5 پایه یکسان عمل می‌کند و در حالت گازسوز، افت طبیعی توان و گشتاور را نشان می‌دهد.
منابع
کاتالوگ رسمی مقایسه محصولات ایران‌خودرو (مشخصات موتور TU5G)، خودرو۴۵، پدال، بامآ، z4car، ویکی‌پدیا فارسی (مقالات موتور TU5 و TU پی‌اس‌ای)، و کاتالوگ‌های قطعات اروپایی PSA/Citroën/Peugeot.